Ile państw jest w Europie? Najczęściej podawana odpowiedź brzmi: w Europie znajdują się 44 powszechnie uznawane państwa, jeżeli przyjmiemy klasyfikację geograficzną stosowaną przez Organizację Narodów Zjednoczonych i uwzględnimy wyłącznie suwerenne kraje przypisane przez ONZ do regionu europejskiego. Odpowiedź nie zawsze jest jednak tak prosta. W różnych podręcznikach, atlasach, opracowaniach i serwisach można spotkać liczby 45, 46, 47, 48, 49, 50, a nawet 51. Rozbieżności wynikają przede wszystkim z niejednoznacznego przebiegu granicy między Europą a Azją, statusu Kosowa oraz sposobu traktowania państw transkontynentalnych.
Europa nie jest kontynentem całkowicie oddzielonym od Azji oceanem. Obie części świata tworzą jeden wielki ląd nazywany Eurazją. Granica między nimi ma charakter przede wszystkim umowny, historyczny i kulturowy. Z tego powodu niektóre kraje mogą być uznawane za europejskie w jednej klasyfikacji, a za azjatyckie w innej. Dotyczy to między innymi Turcji, Kazachstanu, Gruzji, Armenii, Azerbejdżanu i Cypru.
Na liczbę państw wpływa również sposób traktowania Kosowa. Ogłosiło ono niepodległość w 2008 roku i jest uznawane przez dużą część społeczności międzynarodowej, ale nie przez wszystkie państwa. Pięć krajów Unii Europejskiej nadal nie uznaje niepodległości Kosowa, a dokumenty instytucji europejskich często stosują wobec niego specjalne zastrzeżenie dotyczące statusu.
Dlatego najbardziej precyzyjna odpowiedź na pytanie, ile państw jest w Europie, powinna brzmieć:
Według najczęściej stosowanej klasyfikacji geograficznej ONZ w Europie znajdują się 44 suwerenne państwa. Po doliczeniu Kosowa można mówić o 45 państwach. Jeżeli uwzględni się wszystkie kraje transkontynentalne i państwa silnie związane politycznie lub kulturowo z Europą, liczba może wzrosnąć do 50 albo 51.
Ile państw jest w Europie według ONZ
Organizacja Narodów Zjednoczonych wykorzystuje klasyfikację M49, która dzieli świat na regiony geograficzne między innymi do celów statystycznych. Europa została w niej podzielona na cztery części:
- Europę Północną,
- Europę Południową,
- Europę Wschodnią,
- Europę Zachodnią.
Klasyfikacja M49 obejmuje zarówno państwa, jak i terytoria, dla których gromadzone są dane statystyczne. Nie każda pozycja w wykazie jest więc suwerennym krajem. Po odrzuceniu terytoriów zależnych i obszarów o odrębnym statusie otrzymujemy 44 suwerenne państwa zaliczone przez ONZ do Europy.
Do tej liczby zalicza się Rosję, mimo że znaczna część jej terytorium znajduje się w Azji. Wynika to między innymi z położenia stolicy, historycznego centrum państwa i większości najważniejszych ośrodków po europejskiej stronie umownej granicy.
Klasyfikacja ONZ nie zalicza natomiast do geograficznej Europy między innymi Cypru, Turcji, Armenii, Azerbejdżanu, Gruzji i Kazachstanu. Są one przypisane do regionów azjatyckich, choć część z nich jest członkami europejskich organizacji lub uczestniczy w europejskim życiu politycznym, sportowym i kulturalnym.
Pełna lista 44 państw Europy
Do 44 suwerennych państw Europy zaliczanych w najczęściej przyjmowanej klasyfikacji należą:
- Albania
- Andora
- Austria
- Belgia
- Białoruś
- Bośnia i Hercegowina
- Bułgaria
- Chorwacja
- Czarnogóra
- Czechy
- Dania
- Estonia
- Finlandia
- Francja
- Grecja
- Hiszpania
- Irlandia
- Islandia
- Liechtenstein
- Litwa
- Luksemburg
- Łotwa
- Macedonia Północna
- Malta
- Mołdawia
- Monako
- Niderlandy
- Niemcy
- Norwegia
- Polska
- Portugalia
- Rosja
- Rumunia
- San Marino
- Serbia
- Słowacja
- Słowenia
- Szwajcaria
- Szwecja
- Ukraina
- Watykan
- Węgry
- Wielka Brytania
- Włochy
Lista ta nie obejmuje Kosowa jako odrębnego, powszechnie uznawanego państwa. Nie zawiera też krajów, które w klasyfikacji statystycznej ONZ przypisano do Azji, nawet jeśli są one częściowo położone w Europie lub należą do europejskich organizacji.
Ile państw jest w Europie razem z Kosowem
Jeżeli Kosowo zostanie potraktowane jako odrębne państwo, liczba krajów europejskich wzrasta z 44 do 45.
Kosowo ogłosiło niepodległość od Serbii 17 lutego 2008 roku. Zbudowało własne instytucje państwowe, posiada stolicę, władze, system prawny, granice administracyjne i prowadzi relacje zagraniczne. Jego niepodległość została uznana przez wiele państw świata, w tym przez większość krajów Unii Europejskiej.
Status Kosowa pozostaje jednak przedmiotem sporu. Serbia nadal uważa je za część swojego terytorium. Niepodległości Kosowa nie uznają również niektóre inne państwa. W Unii Europejskiej stanowiska państw członkowskich nie są jednolite. Pięć krajów UE nie uznaje Kosowa za niepodległe państwo. Są to Cypr, Grecja, Hiszpania, Rumunia i Słowacja.
Sama Unia Europejska zaznacza, że zawierane przez nią umowy z Kosowem nie oznaczają automatycznego uznania jego niepodległości przez Unię ani przez wszystkie państwa członkowskie.
Z tego powodu w atlasach i zestawieniach można spotkać dwa podejścia:
- 44 państwa Europy bez Kosowa,
- 45 państw Europy z Kosowem.
W szkolnym zadaniu najlepiej wskazać przyjęte kryterium. Można napisać, że Europa ma 44 powszechnie uznawane państwa, a po doliczeniu częściowo uznawanego Kosowa – 45.
Dlaczego nie ma jednej odpowiedzi na pytanie, ile państw jest w Europie
Różnice w podawanej liczbie państw nie wynikają wyłącznie z błędów. Są efektem kilku problemów geograficznych i politycznych.
Europa i Azja tworzą jeden ląd
Europa nie jest całkowicie oddzielona od Azji naturalną granicą. Oba kontynenty tworzą Eurazję, a ich rozdzielenie jest wynikiem tradycji geograficznej, historii i kultury.
Najczęściej przyjmuje się, że granica Europy przebiega wzdłuż:
- Uralu,
- rzeki Ural,
- Morza Kaspijskiego,
- Kaukazu albo obniżenia Kumsko-Manyckiego,
- Morza Czarnego,
- cieśniny Bosfor,
- Morza Marmara,
- cieśniny Dardanele.
Problem pojawia się przede wszystkim na Kaukazie. W zależności od tego, czy granicę poprowadzi się wzdłuż głównego grzbietu Wielkiego Kaukazu, czy bardziej na północ, Gruzja, Armenia i Azerbejdżan mogą zostać uznane za częściowo europejskie, całkowicie azjatyckie albo znajdujące się na pograniczu obu kontynentów.
Państwa nie zawsze mieszczą się na jednym kontynencie
Niektóre kraje mają terytoria leżące po obu stronach granicy Europy i Azji. Są to państwa transkontynentalne.
Do najczęściej wymienianych należą:
- Rosja,
- Turcja,
- Kazachstan,
- Gruzja,
- Azerbejdżan.
Status Armenii jest nieco inny, ponieważ według najczęściej stosowanych granic geograficznych znajduje się ona w Azji. Jest jednak mocno związana z europejskimi instytucjami i kulturą, dlatego bywa włączana do szeroko rozumianej Europy.
Geografia nie zawsze pokrywa się z polityką
Cypr jest przykładem kraju geograficznie położonego w Azji Zachodniej, ale politycznie i kulturowo zwykle zaliczanego do Europy. Jest członkiem Unii Europejskiej i Rady Europy.
Podobnie Armenia, Azerbejdżan, Gruzja i Turcja należą do Rady Europy, mimo że według statystycznej klasyfikacji ONZ są przypisane do Azji. Oficjalna lista Rady Europy obejmuje obecnie 46 państw członkowskich, w tym Armenię, Azerbejdżan, Cypr, Gruzję i Turcję.
Oznacza to, że członkostwo w europejskiej organizacji politycznej nie jest równoznaczne z jednoznacznym geograficznym położeniem w Europie.
Ile państw jest w Europie w szerokim ujęciu
Jeżeli do podstawowych 44 państw dodamy kraje związane z Europą geograficznie, politycznie lub kulturowo, możemy otrzymać liczbę 50.
Do listy 44 państw można wtedy dodać:
- Armenię,
- Azerbejdżan,
- Cypr,
- Gruzję,
- Kazachstan,
- Turcję.
Po doliczeniu Kosowa liczba wzrasta do 51.
Tak szerokie zestawienie nie oznacza jednak, że wszystkie wymienione państwa są w całości położone w Europie. Jest to raczej lista krajów, które mogą być zaliczane do Europy w zależności od przyjętej definicji.
Czy Armenia leży w Europie
Armenia znajduje się na Kaukazie Południowym. W klasyfikacji ONZ jest zaliczana do Azji Zachodniej. Jednocześnie należy do Rady Europy i bierze udział w licznych europejskich inicjatywach.
Pod względem historycznym, religijnym i kulturowym Armenia jest często opisywana jako państwo znajdujące się na styku Europy i Azji. W szerokim rozumieniu politycznym może być zaliczana do Europy, ale w ścisłym podziale statystycznym pozostaje państwem azjatyckim.
Czy Azerbejdżan leży w Europie
Azerbejdżan również znajduje się na Kaukazie Południowym. Przy niektórych sposobach prowadzenia granicy niewielka część jego obszaru może zostać zaliczona do Europy.
Państwo jest członkiem Rady Europy i uczestniczy w europejskich wydarzeniach sportowych oraz kulturalnych. Nie zmienia to faktu, że ONZ przypisuje je do Azji Zachodniej.
Czy Gruzja leży w Europie
Gruzja jest jednym z krajów najczęściej opisywanych jako europejski mimo położenia na pograniczu kontynentów. Jej część może znajdować się po północnej stronie głównego grzbietu Kaukazu, zależnie od przebiegu przyjętej granicy.
Gruzja należy do Rady Europy i prowadzi politykę ukierunkowaną na integrację z instytucjami europejskimi. W sensie politycznym i kulturowym często jest więc zaliczana do Europy.
Czy Turcja leży w Europie
Turcja jest państwem transkontynentalnym. Większość jej terytorium znajduje się w Azji, na półwyspie Anatolijskim. Niewielka część kraju, nazywana Tracją Wschodnią, leży w Europie.
Także Stambuł znajduje się po obu stronach Bosforu, a więc na dwóch kontynentach. Turcja jest członkiem Rady Europy, a przez wiele lat prowadziła rozmowy dotyczące integracji z Unią Europejską. W sensie geograficznym tylko część Turcji należy do Europy.
Czy Kazachstan leży w Europie
Zdecydowana większość Kazachstanu znajduje się w Azji Centralnej. Niewielki fragment kraju położony na zachód od rzeki Ural może być jednak zaliczany do Europy.
Kazachstan rzadziej niż Turcja czy Gruzja pojawia się na listach państw europejskich. Jeżeli zestawienie obejmuje wszystkie państwa mające choćby niewielką część terytorium w Europie, powinien zostać uwzględniony.
Czy Cypr leży w Europie
Cypr leży we wschodniej części Morza Śródziemnego, geograficznie blisko wybrzeży Azji. Według klasyfikacji ONZ należy do Azji Zachodniej.
Jednocześnie jest członkiem Unii Europejskiej i Rady Europy, a jego historia, kultura i system polityczny są silnie związane z Europą. Z tego względu w życiu codziennym Cypr jest niemal zawsze traktowany jako państwo europejskie.
Przykład Cypru pokazuje, że geograficzne granice kontynentu nie zawsze odpowiadają podziałom politycznym.
Ile krajów należy do Rady Europy
Rada Europy skupia 46 państw członkowskich. Jest to organizacja zajmująca się między innymi ochroną praw człowieka, demokracji i praworządności. Nie należy mylić jej z Unią Europejską ani z Radą Europejską.
Oficjalna lista Rady Europy obejmuje między innymi:
- Armenię,
- Azerbejdżan,
- Cypr,
- Gruzję,
- Turcję,
- Ukrainę,
- Wielką Brytanię,
- wszystkie państwa Unii Europejskiej.
Rada Europy informuje, że reprezentuje społeczność około 700 milionów mieszkańców w 46 krajach.
Rosja nie jest obecnie członkiem tej organizacji. Liczba członków Rady Europy nie może więc służyć jako bezpośrednia odpowiedź na pytanie o liczbę geograficznych państw Europy.
Watykan również nie jest pełnoprawnym członkiem Rady Europy, lecz Stolica Apostolska ma status obserwatora.
Ile państw należy do Unii Europejskiej
Unia Europejska liczy 27 państw członkowskich. Jest więc znacznie mniejsza niż Europa rozumiana jako kontynent.
Do Unii Europejskiej należą:
- Austria,
- Belgia,
- Bułgaria,
- Chorwacja,
- Cypr,
- Czechy,
- Dania,
- Estonia,
- Finlandia,
- Francja,
- Grecja,
- Hiszpania,
- Irlandia,
- Litwa,
- Luksemburg,
- Łotwa,
- Malta,
- Niderlandy,
- Niemcy,
- Polska,
- Portugalia,
- Rumunia,
- Słowacja,
- Słowenia,
- Szwecja,
- Węgry,
- Włochy.
Oficjalne materiały Unii Europejskiej potwierdzają, że wspólnota składa się obecnie z 27 państw.
Nie każde państwo europejskie należy więc do UE. Poza Unią pozostają między innymi:
- Albania,
- Andora,
- Białoruś,
- Bośnia i Hercegowina,
- Czarnogóra,
- Islandia,
- Liechtenstein,
- Macedonia Północna,
- Mołdawia,
- Monako,
- Norwegia,
- Rosja,
- San Marino,
- Serbia,
- Szwajcaria,
- Ukraina,
- Watykan,
- Wielka Brytania.
Niektóre kraje są kandydatami do członkostwa albo pozostają objęte procesem rozszerzenia. Unia Europejska prowadzi między innymi działania związane z integracją państw Bałkanów Zachodnich.
Europa nie jest tym samym co Unia Europejska
Częstym błędem jest używanie słów „Europa” i „Unia Europejska” jako synonimów. Europa jest kontynentem i szerokim obszarem geograficzno-kulturowym. Unia Europejska jest organizacją polityczną i gospodarczą.
Norwegia leży w Europie, ale nie należy do UE. Podobnie Szwajcaria, Islandia, Serbia, Ukraina i Wielka Brytania są państwami europejskimi pozostającymi poza Unią.
Z kolei Cypr należy do UE, chociaż w klasyfikacji geograficznej ONZ jest przypisany do Azji Zachodniej.
Dlatego na pytanie, ile państw jest w Europie, nie należy odpowiadać „27”. Jest to liczba państw Unii Europejskiej, a nie wszystkich państw kontynentu.
Ile państw europejskich należy do strefy Schengen
Strefa Schengen również nie jest tym samym co Europa ani Unia Europejska. Obejmuje państwa, które zniosły kontrole na większości wspólnych granic wewnętrznych.
Do Schengen należą zarówno kraje UE, jak i państwa pozostające poza Unią, takie jak Norwegia, Islandia, Szwajcaria i Liechtenstein. Jednocześnie nie wszystkie europejskie państwa znajdują się w strefie.
Liczba członków Schengen może się zmieniać wraz z rozszerzaniem systemu, dlatego nie powinna być używana jako odpowiedź na pytanie o liczbę krajów Europy. Oficjalne europejskie systemy graniczne obejmują obecnie grupę państw inną niż pełna lista krajów kontynentu.
Państwa Europy według regionów
Podział na Europę Północną, Południową, Wschodnią i Zachodnią pomaga uporządkować listę krajów. Trzeba jednak pamiętać, że różne organizacje mogą stosować nieco odmienne klasyfikacje.
Państwa Europy Północnej
Do Europy Północnej najczęściej zalicza się:
- Danię,
- Estonię,
- Finlandię,
- Irlandię,
- Islandię,
- Litwę,
- Łotwę,
- Norwegię,
- Szwecję,
- Wielką Brytanię.
W niektórych ujęciach państwa bałtyckie są określane jako część Europy Środkowo-Wschodniej, jednak w klasyfikacji ONZ należą do Europy Północnej.
Państwa Europy Zachodniej
Do Europy Zachodniej w klasyfikacji ONZ należą:
- Austria,
- Belgia,
- Francja,
- Liechtenstein,
- Luksemburg,
- Monako,
- Niderlandy,
- Niemcy,
- Szwajcaria.
W języku politycznym do Europy Zachodniej bywa zaliczana także Wielka Brytania, mimo że w podziale statystycznym znajduje się w Europie Północnej.
Państwa Europy Wschodniej
Do Europy Wschodniej zalicza się:
- Białoruś,
- Bułgarię,
- Czechy,
- Mołdawię,
- Polskę,
- Rosję,
- Rumunię,
- Słowację,
- Ukrainę,
- Węgry.
Polska, Czechy, Słowacja i Węgry częściej określają się jako państwa Europy Środkowej. Klasyfikacja ONZ nie wydziela jednak osobnego regionu Europy Środkowej.
Państwa Europy Południowej
Do Europy Południowej zalicza się:
- Albanię,
- Andorę,
- Bośnię i Hercegowinę,
- Chorwację,
- Czarnogórę,
- Grecję,
- Hiszpanię,
- Macedonię Północną,
- Maltę,
- Portugalię,
- San Marino,
- Serbię,
- Słowenię,
- Watykan,
- Włochy.
Do tego regionu często włącza się również Kosowo, jeżeli jest traktowane jako odrębne państwo.
Gdzie znajduje się Europa Środkowa
Europa Środkowa jest pojęciem historycznym, kulturowym i politycznym, a nie jednoznacznie określonym regionem w każdej klasyfikacji statystycznej.
Najczęściej zalicza się do niej:
- Polskę,
- Czechy,
- Słowację,
- Węgry,
- Austrię,
- Niemcy,
- Szwajcarię,
- Liechtenstein,
- Słowenię.
W szerszych zestawieniach pojawiają się również Chorwacja, Rumunia, Litwa, Łotwa, Estonia albo część Ukrainy.
Brak jednego oficjalnego składu Europy Środkowej jest kolejnym przykładem tego, że podziały wewnątrz kontynentu zależą od przyjętych kryteriów.
Największe państwo Europy
Największym państwem związanym z Europą jest Rosja. Jej całkowita powierzchnia przekracza 17 milionów kilometrów kwadratowych, ale większość terytorium znajduje się w Azji.
Jeżeli brać pod uwagę wyłącznie kraje położone w całości w Europie, największa jest Ukraina. Jej terytorium znajduje się w Europie Wschodniej.
Francja może być uznawana za największe państwo Unii Europejskiej, zależnie od tego, czy do powierzchni wlicza się terytoria zamorskie. W odniesieniu do samej europejskiej części duże znaczenie mają również Hiszpania, Szwecja i Niemcy.
Najmniejsze państwo Europy
Najmniejszym państwem Europy i całego świata jest Watykan. Leży na terenie Rzymu i zajmuje powierzchnię mniejszą niż jeden kilometr kwadratowy.
Watykan jest odrębnym państwem, mimo bardzo niewielkiego terytorium i liczby mieszkańców. Nie należy go mylić ze Stolicą Apostolską. Pojęcia te są ze sobą związane, ale nie oznaczają dokładnie tego samego.
Do europejskich mikropaństw zalicza się również:
- Monako,
- San Marino,
- Liechtenstein,
- Andorę,
- Maltę.
Ich niewielkie rozmiary nie wpływają na status państwowy. Każde z nich posiada własne władze i terytorium.
Najludniejsze państwo Europy
Rosja jest najludniejszym państwem zaliczanym do Europy, choć część jej mieszkańców żyje w azjatyckiej części kraju.
Jeżeli pominąć Rosję, największą liczbę ludności mają Niemcy. Są one jednocześnie najludniejszym państwem Unii Europejskiej.
Liczba mieszkańców zmienia się w wyniku urodzeń, zgonów i migracji, dlatego dane demograficzne wymagają regularnej aktualizacji. Nie wpływa to jednak na samą liczbę państw.
Czy Rosja jest państwem europejskim
Rosja leży w Europie i Azji. Granicę między kontynentami wyznacza się najczęściej wzdłuż Uralu.
Europejska część Rosji jest mniejsza powierzchniowo od azjatyckiej, ale znajduje się w niej znaczna część ludności oraz najważniejsze miasta, takie jak Moskwa i Petersburg.
W klasyfikacji ONZ Rosja jest przypisana do Europy Wschodniej. Dlatego znajduje się na podstawowej liście 44 państw europejskich.
Jej obecny status polityczny w europejskich organizacjach nie zmienia położenia geograficznego. Państwo może przestać należeć do konkretnej organizacji, ale nadal pozostawać częścią kontynentu.
Czy Wielka Brytania nadal jest w Europie
Wielka Brytania pozostaje państwem europejskim. Jej wystąpienie z Unii Europejskiej nie spowodowało zmiany położenia geograficznego.
Brexit oznaczał zakończenie członkostwa w UE, a nie „wyjście z Europy” jako kontynentu.
Wielka Brytania:
- leży w Europie,
- należy do Rady Europy,
- nie należy do Unii Europejskiej,
- składa się z Anglii, Szkocji, Walii i Irlandii Północnej.
Anglia, Szkocja, Walia i Irlandia Północna nie są czterema odrębnymi, powszechnie uznawanymi państwami suwerennymi. Tworzą jedno państwo – Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej.
Czy Anglia jest osobnym państwem na liście Europy
Anglia jest krajem składowym Wielkiej Brytanii, ale nie stanowi osobnego suwerennego państwa w stosunkach międzynarodowych.
Nie powinna więc być dodawana do listy 44 państw obok Wielkiej Brytanii. To samo dotyczy Szkocji, Walii i Irlandii Północnej.
W sporcie poszczególne części Wielkiej Brytanii mogą występować oddzielnie, co bywa źródłem nieporozumień. Organizacja rozgrywek sportowych nie jest jednak tym samym co status suwerennego państwa.
Czy Wyspy Owcze są państwem Europy
Wyspy Owcze mają szeroką autonomię, ale pozostają częścią Królestwa Danii. Nie są powszechnie uznawanym suwerennym państwem.
Podobnie Grenlandia jest autonomicznym terytorium związanym z Danią, lecz nie stanowi odrębnego państwa. Geograficznie należy przy tym do Ameryki Północnej.
W statystycznych zestawieniach ONZ terytoria autonomiczne mogą występować jako osobne obszary, ponieważ gromadzi się dla nich odrębne dane. Nie oznacza to automatycznie niezależności państwowej.
Czy Gibraltar jest państwem
Gibraltar leży na południowym krańcu Półwyspu Iberyjskiego, ale jest brytyjskim terytorium zamorskim. Nie jest odrębnym suwerennym państwem.
W klasyfikacjach statystycznych może pojawiać się jako osobny obszar Europy Południowej, jednak nie powinien być doliczany do liczby niezależnych krajów kontynentu.
Podobna zasada dotyczy wysp i terytoriów zależnych, takich jak:
- Wyspa Man,
- Jersey,
- Guernsey,
- Wyspy Owcze,
- Svalbard i Jan Mayen.
Są to ważne jednostki geograficzne lub administracyjne, ale nie pełnoprawne suwerenne państwa.
Państwo, kraj i terytorium – różnice
W codziennym języku słowa „państwo” i „kraj” są często stosowane zamiennie. Przy liczeniu państw Europy warto jednak rozróżnić kilka pojęć.
Państwo
Państwo jest organizacją polityczną posiadającą:
- określone terytorium,
- ludność,
- władzę,
- zdolność utrzymywania stosunków z innymi państwami.
Uznanie międzynarodowe może mieć różny zakres, co pokazuje przypadek Kosowa.
Kraj
Kraj może oznaczać państwo, ale także obszar historyczny, kulturowy lub część większego państwa. Anglia jest krajem, lecz nie jest odrębnym suwerennym państwem.
Terytorium zależne
Terytorium zależne posiada własną administrację lub autonomię, ale pozostaje formalnie związane z innym państwem, które odpowiada między innymi za część jego relacji zagranicznych.
Mylenie tych kategorii prowadzi do zawyżania liczby państw Europy.
Czy liczba państw Europy może się zmienić
Liczba państw nie jest niezmienna. Historia Europy pokazuje, że granice i struktury polityczne mogą ulegać przekształceniom.
W XX wieku doszło między innymi do:
- rozpadu Związku Radzieckiego,
- rozpadu Jugosławii,
- podziału Czechosłowacji,
- zjednoczenia Niemiec,
- powstania niepodległej Czarnogóry,
- ogłoszenia niepodległości przez Kosowo.
Nowe państwo może powstać w wyniku rozpadu federacji, uzyskania niepodległości, porozumienia politycznego albo innych procesów. Nie zawsze zostaje ono od razu uznane przez całą społeczność międzynarodową.
Zmiana liczby państw może również wynikać nie z powstania nowego kraju, lecz z przyjęcia innej definicji geograficznej.
Jak odpowiedzieć na pytanie w szkole
W szkolnym zadaniu najbezpieczniej napisać:
W Europie znajdują się 44 powszechnie uznawane suwerenne państwa według klasyfikacji geograficznej ONZ. Jeżeli doliczymy częściowo uznawane Kosowo, liczba wzrasta do 45. W szerszym ujęciu, uwzględniając państwa transkontynentalne oraz Cypr, można spotkać wyższe wartości.
Taka odpowiedź pokazuje, że uczeń rozumie przyczynę rozbieżności.
Jeżeli nauczyciel korzysta z konkretnego atlasu albo podręcznika, należy sprawdzić, jakie kryterium przyjęli jego autorzy. Niektóre materiały szkolne zaliczają Cypr do Europy i mogą podawać inną liczbę.
Jak liczyć państwa Europy na mapie
Liczenie na mapie wymaga zwrócenia uwagi na kilka szczegółów.
Nie pomijaj mikropaństw
Na mapie łatwo przeoczyć:
- Watykan,
- San Marino,
- Monako,
- Liechtenstein,
- Andorę,
- Maltę.
Mimo niewielkiej powierzchni są pełnoprawnymi państwami.
Nie licz terytoriów zależnych jako państw
Osobne oznaczenie na mapie nie zawsze oznacza suwerenność. Trzeba sprawdzić legendę i status danego obszaru.
Zwróć uwagę na granicę z Azją
Należy ustalić, czy mapa traktuje Cypr, Turcję, Gruzję, Armenię, Azerbejdżan i Kazachstan jako kraje europejskie.
Sprawdź sposób oznaczenia Kosowa
Kosowo może być pokazane:
- jako osobne państwo,
- linią przerywaną,
- jako terytorium sporne,
- w granicach Serbii.
Sposób przedstawienia zależy od wydawcy mapy i przyjętego stanowiska.
Stolice państw Europy
Każde państwo europejskie ma swoją stolicę. Niektóre z najbardziej rozpoznawalnych par to:
- Polska – Warszawa,
- Niemcy – Berlin,
- Francja – Paryż,
- Włochy – Rzym,
- Hiszpania – Madryt,
- Portugalia – Lizbona,
- Wielka Brytania – Londyn,
- Irlandia – Dublin,
- Norwegia – Oslo,
- Szwecja – Sztokholm,
- Finlandia – Helsinki,
- Dania – Kopenhaga,
- Islandia – Reykjavík,
- Czechy – Praga,
- Słowacja – Bratysława,
- Austria – Wiedeń,
- Węgry – Budapeszt,
- Rumunia – Bukareszt,
- Bułgaria – Sofia,
- Grecja – Ateny,
- Ukraina – Kijów,
- Białoruś – Mińsk,
- Litwa – Wilno,
- Łotwa – Ryga,
- Estonia – Tallinn.
W przypadku Niderlandów stolicą konstytucyjną jest Amsterdam, ale siedziba rządu i wielu najważniejszych instytucji znajduje się w Hadze.
Monako, San Marino, Luksemburg i Watykan należą do państw, których stolice noszą tę samą lub bardzo zbliżoną nazwę co kraj.
Ile państw Europy ma dostęp do morza
Większość krajów europejskich ma dostęp do oceanu, morza albo zatoki połączonej z wodami światowymi. Istnieją jednak państwa śródlądowe, które nie posiadają własnego wybrzeża.
Do europejskich państw bez dostępu do morza należą między innymi:
- Andora,
- Austria,
- Białoruś,
- Czechy,
- Liechtenstein,
- Luksemburg,
- Macedonia Północna,
- Mołdawia,
- San Marino,
- Serbia,
- Słowacja,
- Szwajcaria,
- Węgry,
- Watykan.
Kosowo również nie ma dostępu do morza, jeżeli jest liczone jako oddzielne państwo.
Liechtenstein jest szczególnym przypadkiem państwa podwójnie śródlądowego. Oznacza to, że graniczy wyłącznie z krajami, które także nie mają dostępu do morza.
Ile państw Europy używa euro
Euro jest walutą dużej grupy państw Unii Europejskiej, ale nie całego kontynentu. Korzystają z niego także niektóre niewielkie państwa pozostające poza UE, na podstawie porozumień albo jednostronnych decyzji.
Nie można więc utożsamiać:
- Europy,
- Unii Europejskiej,
- strefy euro.
Polska należy do UE, ale nie używa euro jako oficjalnej waluty. Norwegia i Szwajcaria nie należą do Unii i również posługują się własnymi walutami.
Z kolei Monako, San Marino i Watykan używają euro mimo braku członkostwa w UE. Kosowo i Czarnogóra także posługują się euro, choć ich sytuacja prawna jest odmienna.
Ile państw Europy ma monarchię
W Europie funkcjonują zarówno republiki, jak i monarchie. Monarchie europejskie mają obecnie głównie charakter konstytucyjny lub parlamentarny.
Należą do nich między innymi:
- Belgia,
- Dania,
- Hiszpania,
- Liechtenstein,
- Luksemburg,
- Monako,
- Niderlandy,
- Norwegia,
- Szwecja,
- Wielka Brytania.
Andora jest współksięstwem, którego głowami są dwaj współksiążęta. Watykan jest monarchią elekcyjną, ponieważ papież jest wybierany.
Pozostałe państwa Europy mają najczęściej formę republiki parlamentarnej, prezydenckiej albo półprezydenckiej.
Ile państw słowiańskich znajduje się w Europie
Do państw słowiańskich zalicza się kraje, w których dominują narody i języki słowiańskie.
Można je podzielić na trzy grupy.
Państwa zachodniosłowiańskie
- Polska,
- Czechy,
- Słowacja.
Państwa wschodniosłowiańskie
- Białoruś,
- Rosja,
- Ukraina.
Państwa południowosłowiańskie
- Bośnia i Hercegowina,
- Bułgaria,
- Chorwacja,
- Czarnogóra,
- Macedonia Północna,
- Serbia,
- Słowenia.
Łącznie daje to 13 państw, choć sytuacja językowa i narodowościowa w części z nich jest złożona.
Skąd bierze się liczba 46 państw Europy
Liczba 46 może pojawiać się w kilku kontekstach.
Najczęściej odnosi się obecnie do liczby członków Rady Europy. Nie jest to jednak pełna lista wszystkich geograficznych państw kontynentu. Rada obejmuje niektóre kraje pogranicza Europy i Azji, a jednocześnie nie należą do niej Rosja, Białoruś, Watykan ani Kosowo. Oficjalne materiały organizacji potwierdzają liczbę 46 członków.
Liczba 46 może również powstać po dodaniu do 44 państw Kosowa i Cypru. Nie jest to jednak jedyna możliwa metoda.
Zawsze warto więc sprawdzić, co autor danego zestawienia rozumie przez „państwa Europy”.
Skąd bierze się liczba 47 państw Europy
Liczba 47 może być wynikiem doliczenia do podstawowej listy 44 państw:
- Kosowa,
- Cypru,
- Turcji.
Inne zestawienie może dodać Cypr, Gruzję i Kosowo, ale nie Turcję. Wynik będzie taki sam, chociaż skład listy okaże się inny.
Sama liczba bez przedstawienia państw i kryteriów nie mówi więc wszystkiego.
Skąd bierze się liczba 48 lub 49 państw
Liczby 48 i 49 pojawiają się w zestawieniach uwzględniających część państw transkontynentalnych oraz Kosowo.
Przykładowo do 44 krajów można dodać:
- Cypr,
- Turcję,
- Gruzję,
- Kosowo.
Wtedy otrzymujemy 48.
Jeżeli dodatkowo uwzględnimy Armenię, liczba wzrasta do 49. Inną możliwość daje doliczenie Azerbejdżanu zamiast jednego z pozostałych państw.
Bez jasnej listy nie można więc ustalić, jak autor otrzymał określoną wartość.
Skąd bierze się liczba 50 lub 51 państw
Liczba 50 wynika z szerokiego ujęcia obejmującego 44 podstawowe państwa oraz sześć krajów związanych z europejsko-azjatyckim pograniczem:
- Armenię,
- Azerbejdżan,
- Cypr,
- Gruzję,
- Kazachstan,
- Turcję.
Jeżeli do tej grupy dodamy Kosowo, otrzymamy 51.
Jest to najszersza często spotykana wersja listy. Nie należy jej jednak przedstawiać jako jedynej bezspornej odpowiedzi.
Czy wszystkie państwa Europy są uznawane przez ONZ
Większość państw europejskich jest członkami Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Wyjątkiem jest Watykan, którego reprezentacją międzynarodową jest Stolica Apostolska posiadająca w ONZ status stałego obserwatora. Nie jest ona zwykłym członkiem organizacji.
Kosowo również nie należy do ONZ. Brak członkostwa wynika między innymi z niepełnego uznania międzynarodowego i sytuacji w Radzie Bezpieczeństwa.
Członkostwo w ONZ jest ważnym wskaźnikiem uznania państwowości, ale nie jest jedynym elementem definicji państwa.
Czy Europa ma własną stolicę
Europa jako kontynent nie posiada jednej oficjalnej stolicy.
Bruksela jest często nazywana stolicą Europy, ponieważ mieszczą się tam ważne instytucje Unii Europejskiej. Nie oznacza to jednak, że jest stolicą wszystkich państw kontynentu.
Ważne europejskie instytucje znajdują się także w:
- Strasburgu,
- Luksemburgu,
- Frankfurcie nad Menem,
- Hadze,
- Genewie.
Strasburg jest siedzibą między innymi Rady Europy i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Bruksela pozostaje jednym z najważniejszych centrów instytucjonalnych UE.
Ile języków używa się w Europie
Europa jest kontynentem bardzo zróżnicowanym językowo. Funkcjonują na nim języki należące do kilku rodzin.
Największą grupę stanowią języki indoeuropejskie, w tym:
- słowiańskie,
- germańskie,
- romańskie,
- bałtyckie,
- celtyckie,
- grecki,
- albański.
W Europie używa się również języków uralskich, takich jak fiński, estoński i węgierski. Język baskijski nie został jednoznacznie powiązany z żadną większą rodziną językową.
Niektóre państwa mają więcej niż jeden język urzędowy. Przykładem są Szwajcaria, Belgia i Finlandia.
Zróżnicowanie językowe nie wpływa bezpośrednio na liczbę państw, ale pokazuje, że granice polityczne nie zawsze pokrywają się z granicami kultur i narodów.
Ile państw jest na Bałkanach
Półwysep Bałkański nie ma jednej bezspornej granicy, dlatego również liczba państw bałkańskich zależy od przyjętego kryterium.
Najczęściej zalicza się do regionu:
- Albanię,
- Bośnię i Hercegowinę,
- Bułgarię,
- Chorwację,
- Czarnogórę,
- Grecję,
- Kosowo,
- Macedonię Północną,
- Serbię,
- Słowenię,
- część Rumunii,
- europejską część Turcji.
Niektóre zestawienia wyłączają Słowenię, inne włączają całe terytorium Rumunii. Termin „Bałkany Zachodnie” ma natomiast znaczenie polityczne i w dokumentach UE obejmuje Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Kosowo, Macedonię Północną i Serbię.
Ile państw nordyckich znajduje się w Europie
Państwa nordyckie to:
- Dania,
- Finlandia,
- Islandia,
- Norwegia,
- Szwecja.
Pojęcie „kraje nordyckie” jest szersze niż „Skandynawia”. W ścisłym znaczeniu Skandynawia obejmuje najczęściej Danię, Norwegię i Szwecję.
Finlandia i Islandia są państwami nordyckimi, ale nie zawsze zalicza się je do Skandynawii w sensie geograficznym i historycznym.
Ile państw bałtyckich znajduje się w Europie
Państwa bałtyckie to:
- Estonia,
- Litwa,
- Łotwa.
Wszystkie trzy leżą nad Morzem Bałtyckim, należą do Unii Europejskiej i znajdują się w północno-wschodniej części kontynentu.
Nie należy utożsamiać państw bałtyckich ze wszystkimi krajami leżącymi nad Bałtykiem. Polska, Niemcy, Dania, Szwecja, Finlandia i Rosja również mają dostęp do tego morza, ale określenie „państwa bałtyckie” dotyczy tradycyjnie Litwy, Łotwy i Estonii.
Ile państw znajduje się na Półwyspie Iberyjskim
Na Półwyspie Iberyjskim leżą:
- Hiszpania,
- Portugalia,
- Andora.
Niewielką część obszaru zajmuje również Gibraltar, który nie jest suwerennym państwem, lecz brytyjskim terytorium zamorskim.
Francja posiada terytorium po północnej stronie Pirenejów i nie jest zaliczana do państw Półwyspu Iberyjskiego, mimo granicy z Hiszpanią i Andorą.
Ile państw znajduje się na Półwyspie Apenińskim
Na Półwyspie Apenińskim znajduje się przede wszystkim terytorium Włoch. W jego obrębie leżą również dwa mikropaństwa:
- San Marino,
- Watykan.
Włochy otaczają oba te państwa. Są one enklawami, czyli terytoriami całkowicie otoczonymi przez jeden inny kraj.
Ile państw jest w Europie – najbezpieczniejsza odpowiedź
Najbardziej uniwersalna odpowiedź brzmi:
Europa ma 44 powszechnie uznawane suwerenne państwa według geograficznej klasyfikacji ONZ. Jeżeli uwzględnimy Kosowo, można mówić o 45 państwach. W szerszych zestawieniach obejmujących Cypr oraz państwa transkontynentalne liczba może wynosić od 46 do 51.
Podczas podawania liczby należy określić, jakie kryterium zostało zastosowane. Sama odpowiedź „Europa ma 50 państw” nie musi być całkowicie błędna, ale wymaga wyjaśnienia, że obejmuje państwa częściowo położone w Azji lub związane z Europą politycznie.
Podobnie odpowiedź „Europa ma 27 państw” jest niepoprawna, jeśli pytanie dotyczy kontynentu. Liczba 27 odnosi się wyłącznie do Unii Europejskiej.
Ile państw jest w Europie – podsumowanie najważniejszych liczb
W zależności od sposobu liczenia można spotkać następujące wartości:
- 44 państwa – podstawowa lista suwerennych państw geograficznej Europy według klasyfikacji ONZ,
- 45 państw – podstawowa lista wraz z Kosowem,
- 46 państw – obecna liczba członków Rady Europy, która nie jest tożsama z liczbą państw kontynentu,
- 27 państw – liczba członków Unii Europejskiej,
- 50 państw – szerokie ujęcie uwzględniające Cypr oraz wszystkie najczęściej wymieniane państwa transkontynentalne i pogranicza,
- 51 państw – szerokie ujęcie wraz z Kosowem.
Najczęściej przyjmowaną odpowiedzią na pytanie, ile państw jest w Europie, pozostaje liczba 44. Jest ona najbardziej odpowiednia, gdy chodzi o suwerenne kraje przypisane geograficznie do Europy. Warto jednak dodać krótkie wyjaśnienie dotyczące Kosowa, Cypru i państw transkontynentalnych. Dzięki temu odpowiedź będzie nie tylko poprawna, ale również precyzyjna i odporna na różnice występujące w atlasach, podręcznikach oraz zestawieniach internetowych.
